This post is also available in:
Nad małą wioską Neratov, tuż przy granicy polsko-czeskiej, wznosi się barokowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – z tradycyjnym dachem zastąpionym przez szklaną konstrukcję, która zalewa nawę naturalnym światłem dziennym. Ten jeden detal sprawia, że niepozorna osada staje się jednym z najchętniej fotografowanych miejsc sakralnych w Czechach — i, moim zdaniem, miejscem, które absolutnie warto odwiedzić.
Dlaczego warto odwiedzić Neratov
Góry Orlickie (Orlické hory) to jeden z najpiękniejszych zakątków Czech, a tłumy turystów rzadko tu docierają. Znajdziesz tu kręte bystrza Dzikiej Orlicy (Divoká Orlice), zielone łąki, gęste lasy, niespodziewane punkty widokowe i mnóstwo urokliwych drewnianych chałup. W środku tego niemal bajkowego krajobrazu leży właśnie Neratov, którego sylwetkę wyznaczają dwie wieże kościoła pielgrzymkowego ze szklanym dachem.
Neratov należy administracyjnie do gminy Bartošovice v Orlických horách i leży w odległej, słabo zaludnionej części pasma, bezpośrednio przy granicy polskiej. Kościół to barokowa budowla z pierwszej tercji XVIII wieku o burzliwej historii — opowieść o niezwykłym zaangażowaniu garstki ludzi zjednoczonych wspólną sprawą. W jego renowacji od lat uczestniczą osoby z niepełnosprawnościami z lokalnych zakładów aktywizacji zawodowej, nadając temu miejscu ważny wymiar społeczny: odwiedzając je, pośrednio wspierasz ich pracę.
Można tu spokojnie spędzić kilka dni, urządzając wycieczki po Górach Orlickich lub po polskiej stronie granicy. W pobliżu leży choćby fort Hanička — przedwojenny obiekt czechosłowackich umocnień granicznych. Albo po prostu zatrzymaj się na godzinę i w spokoju zwiedzaj kościół — jego główne wejście jest otwarte dla zwiedzających całą dobę.
Krótka historia kościoła ze szklanym dachem w Neratovie
Pod koniec II wojny światowej pocisk przeciwpancerny wystrzelony przez żołnierza Armii Czerwonej trafił w kościół. W powstałym pożarze — mimo lokalnych prób gaszenia ognia — zniszczone zostały dach i większość wyposażenia. Później zawaliło się całe sklepienie. W czasach komunizmu kościół dwukrotnie przeznaczano do rozbiórki, na szczęście nigdy do niej nie doszło. Po 1989 roku miejscowy ksiądz Josef Suchár i nowo założone Stowarzyszenie Neratov (Sdružení Neratov) przystąpili do odbudowy — nabożeństwa odprawiano początkowo dosłownie pod gołym niebem. Charakterystyczny szklany dach, zaprojektowany przez architektów Petra Dostála i Jiřího Starého, ukończono w 2007 roku.
Biorąc pod uwagę tę historię, szklana przestrzeń nad głową nie jest eksperymentem architektonicznym, lecz gestem pojednania — kościół pozostaje otwarty na niebo nawet po odbudowie.
W 2024 roku kościół zyskał też historyczne organy, które wcześniej służyły w praskim Carolinum, a w 2025 roku po raz pierwszy od osiemdziesięciu lat zabrzmiały.
Co zobaczyć wewnątrz kościoła ze szklanym dachem
Głównym przeżyciem jest samo wnętrze — połączenie surowego kamienia, drewna i szkła tworzy jasną, niemal medytacyjną przestrzeń, uderzająco różną od typowego ciemnego kościoła barokowego. Obie wieże są dostępne dla zwiedzających i mają przywrócone oryginalne barokowe hełmy. Wspinaczka na wieżę zdecydowanie się opłaca — rozciągają się z niej widoki na otaczające szczyty Gór Orlickich i polską stronę granicy.
Obok kościoła bije źródło, które lokalna tradycja łączy z historią pielgrzymkową Neratova sięgającą XVII wieku.
Jeśli odwiedzasz Neratov latem, miej na uwadze, że wnętrze rozgrzewane przez szkło może być wyraźnie cieplejsze niż tradycyjny kościół kamienny w słoneczne dni. Zimą szkło wpuszcza chłodne, czyste światło — bez charakterystycznego kościelnego mroku.
Wioska Neratov
Osada liczy zaledwie kilkadziesiąt stałych mieszkańców i nosi ślady powojennych losów. Po wysiedleniu ludności niemieckiej w 1945 roku Neratov niemal przestał istnieć i do dziś pozostaje jednym z najsłabiej zaludnionych miejsc w Górach Orlickich. Wokół wioski zachowało się kilka starannie utrzymanych drewnianych chałup, które przypominają, jak wyglądało tu życie przed wojną.
Dzięki odwiedzającym życie stopniowo wraca do wioski.
Działa tu Browar Neratov, który do warzenia piwa używa wody z podobno uzdrawiającego źródła przy kościele — piwo nosi nazwę Prorok. Można je wypić z kranu w pubie w Neratovie albo kupić butelkę na wynos. Pub serwuje też dobre jedzenie — solidne czeskie klasyki obok lżejszych dań i śniadań.
Warte odwiedzenia jest również sąsiednie bistro U Proroka, cenione zwłaszcza za zupy i gulasz piwny przyrządzany z lokalnego trunku.
Na życie wioski wpływa też szersza działalność Stowarzyszenia Neratov (Sdružení Neratov), które poza opieką nad kościołem prowadzi mieszkania wspomagane, zakłady aktywizacji zawodowej i ogólnie wspiera osoby z niepełnosprawnościami. Polecam wstąpić do lokalnego centrum ogrodniczego, w którym pracują też mieszkańcy domów wspomaganego zamieszkania.
Przyroda i wycieczki w Górach Orlickich
Neratov leży w dolinie górnej Dzikiej Orlicy, w jednym z najbardziej odludnych zakątków Czech — i właśnie dlatego ludzie przyjeżdżają tu nie tylko dla kościoła, lecz również po ciszę i kontakt z naturą. Około 11 kilometrów stąd rozciąga się rezerwat przyrody Zemská brána, gdzie Dzika Orlica przebija się przez skały gnejsów i łupków, a nad drogą z České Petrovice do Bartošovic v Orlických horách przerzucony jest kamienny most łukowy. Przez rezerwat prowadzi ścieżka przyrodnicza z dziesięcioma tablicami informacyjnymi, z wartymi zachodu odgałęzieniami do bunkra piechoty Na potoku, skały Ledříčkova skála i kładki Pašerácká lávka.
Miłośnicy widoków powinni wybrać się na wieżę widokową Anna — drewniana konstrukcja na wysokości 991 metrów n.p.m. z 17-metrową platformą i panoramą Gór Orlickich, Králickiego Śnieżnika i Suchý vrch. Niedaleko stąd znajduje się też fort Hanička — jeden z pięciu ukończonych obiektów przedwojennych czechosłowackich umocnień granicznych, zdecydowanie warty odwiedzenia przez miłośników historii wojskowości i ciekawskich turystów.
Węzeł szlaków Mezivrší łączy czerwony szlak ku Šerlichowi i Velkiej Deštnej, zielony szlak ku Javornicy i Bělej oraz żółty szlak biegnący bezpośrednio z Neratova. Przez wieś przebiegają też dwa szlaki rowerowe (KČT 4075 i 4071), co czyni Neratov doskonałym punktem startowym całodniowej wędrówki lub przejazdu rowerem grzbietem Gór Orlickich.
Jeśli jesteś w tym rejonie, warto połączyć wycieczkę do Gór Orlickich z wizytą w Kłodzku lub w Kudowie-Zdroju i Górach Stołowych — to idealne uzupełnienie pobytu w Kotlinie Kłodzkiej.
Informacje praktyczne
Godziny otwarcia i wstęp
Kościół jest otwarty codziennie, bezpłatnie. Wieże są dostępne od poniedziałku do soboty w godzinach 9:00–20:00 i w niedzielę od 11:00 do 20:00 — przed przyjazdem warto sprawdzić stronę Stowarzyszenia Neratov, gdyż poza sezonem godziny mogą być skrócone.
Msze w Neratovie odbywają się co najmniej raz w tygodniu; aktualny harmonogram nabożeństw jest również dostępny na oficjalnej stronie neratov.cz.
Jak dojechać do Neratova
Wioska leży z dala od głównych dróg i nie ma połączenia kolejowego. Przyjazd samochodem jest zdecydowanie najwygodniejszą opcją. Poniżej kościoła znajdują się dwa bezpłatne parkingi; większy mieści ponad sto pojazdów i można na nim legalnie nocować kamperem lub samochodem kempingowym.
Latem i zimą połączenia autobusowe do Neratova są w miarę dobre; poza sezonem kursuje jedynie kilka autobusów dziennie.
Do Neratova można dotrzeć też rowerem — wioska leży bezpośrednio na trasie Stezka Českem (Szlak przez Czechy), a w pubie lub centrum informacyjnym można odbić pieczątkę do paszportu pielgrzyma.
Kiedy jechać
Główna pielgrzymka odbywa się 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia NMP, i przyciąga największe tłumy w roku — jeśli wolisz spokój, zaplanuj wizytę z dala od tej daty. Poza sezonem i w dni powszednie kościół i wioska są niemal całkowicie ciche.
Gdzie nocować
Noclegi bezpośrednio w Neratovie są bardzo ograniczone i szybko się rezerwują w sezonie. Ze względu na charakter okolicy i konieczność posiadania własnego transportu warto rozejrzeć się za szerszą ofertą noclegową w całym regionie.
Osobiście szczególnie polecam doskonały kemping Černá voda (z pensjonatem).
Więcej polecanych noclegów:
Po czeskiej stronie Gór Orlickich:
- U Proroka — Jedyne noclegi bezpośrednio w Neratovie, naprzeciwko kościoła, z browarem i bistro Prorok na miejscu. Śniadanie bufetowe, bezpłatny parking.
- Samota u Hadince — Odosobniony pensjonat otoczony pastwiskami, kilka kilometrów od Neratova. Własna restauracja, syte śniadania, przechowalnia nart, pokoje i apartament z aneksem kuchennym.
- Chata Severka s Wellness — Chalet z jacuzzi, wspólną kuchnią, placem zabaw i salą klubową. Do siedmiu sypialni — świetny wybór dla większej grupy lub dwóch rodzin.
- Chalupa u kapličky Říčky v Orlických horách — Cały domek o powierzchni 200 m² z trzema sypialniami, sauną i widokiem na góry. Psy mile widziane; przechowalnia nart i konsola do gier dla dzieci.
- Horský pes Říčky — Apartament dla czterech osób z aneksem kuchennym i widokiem na góry, blisko tras narciarskich w Říčkach. Nowość bez recenzji.
Po polskiej stronie granicy:
- Derkaczowa Kotlina — Rodzinny pensjonat po polskiej stronie Gór Orlickich, otoczony łąkami i lasem. Śniadanie bufetowe z opcjami wegetariańskimi i wegańskimi, grill i plac zabaw w ogrodzie.
- Enklawa w Porębie — Samodzielne domki z widokiem na dolinę; do Neratova mniej więcej godzina spaceru. Klimatyzacja, taras, psy mile widziane.
- Dom w Rudawie — Dom wakacyjny o powierzchni 70 m² z trzema sypialniami w Lasówce. Pralka, zmywarka, palenisko i parking na miejscu; psy mile widziane.
